زبان و زبان فارسی در کانادا

طی سه دهه اخیر ایرانیان بسیاری به کانادا مهاجرت کرده‌اند و به‌طور طبیعی، فرهنگ و زبان فارسی ارمغانی است که با خود به سرزمین جدید منتقل کرده‌اند. زبان فارسی بخش مهمی از فرهنگ و تمدن ایران است که باید نسل به نسل در میان ایرانیان مهاجر حفظ شود. اگر نسل امروز، به زبان فارسی و تکلم به آن توجه نکند به ‌رغم افزایش ایرانی تبارها در کانادا، جمعیت فارسی زبان با رشد منفی مواجه خواهد شد. در این مقاله ضمن بررسی ترکیب زبانی و تغییرات آن در طول زمان در استان‌ها و شهرهای مختلف کانادا، به بررسی وضعیت زبان فارسی در این کشور، به‌ویژه در دانشگاه‌ها و مدارس آن خواهیم پرداخت.

زبان‌های رایج و وضعیت زبان فارسی در کانادا

 اخیراً اداره آمار دولت کانادا، سرشماریهای خود در مورد زبان مردم کانادا را منتشر کرده است. بررسی نتایج حاصل از این سرشماری‌، نشان‌دهندۀ تحولات فرهنگی و اجتماعی و تأثیر پدیدۀ مهاجرت بر ترکیب فرهنگی این کشور است. این نتایج نشان می‌دهند که مهاجران چگونه با استفاده از زبان مادری خود، بر محیط فرهنگی کشور میزبان اثر گذاشته و نیز چگونه تحت تأثیر زبان محیط جدید قرار گرفته اند.
 نگاهی به سیر تحول زبان‌های غیررسمی در کانادا، مانند زبان‌های ایتالیایی، آلمانی و اوکراینی که زمانی بعد از زبان‌های انگلیسی و فرانسه جزء متداول‌ترین‌ زبان‌های مردم این کشور به شمار می‌آمدند، نشان می‌دهد که زبان در کانادا همانند گنجینه‌ای است که حفظ آن در نسل‌های بعدی مهاجران، به برنامه‌ریزی دقیق نیاز دارد؛ در غیر این‌صورت، نسل‌های دوم و سوم مهاجران، از زمرۀ کسانی که از توانایی لازم برای تکلم به زبان پدران و مادران خود برخوردارند، خارج خواهند شد. طی سه دهه اخیر ایرانیان بسیاری به کانادا مهاجرت کرده‌اند و به‌طور طبیعی، فرهنگ و زبان فارسی ارمغانی است که با خود به سرزمین جدید منتقل کرده‌اند. زبان فارسی بخش مهمی از فرهنگ و تمدن ایران است که باید نسل به نسل در میان ایرانیان مهاجر حفظ شود. اگر نسل امروز، به زبان فارسی و تکلم به آن توجه نکند به ‌رغم افزایش ایرانی تبارها در کانادا، جمعیت فارسی زبان با رشد منفی مواجه خواهد شد. در این قسمت ضمن بررسی ترکیب زبانی و تغییرات آن در طول زمان در استان‌ها و شهرهای مختلف کانادا، به بررسی وضعیت زبان فارسی در این کشور، به‌ویژه در دانشگاه‌ها و مدارس آن خواهیم پرداخت.



 وضعیت آموزش زبان فارسی در دانشگاه‌های کانادا

 در دو دانشگاه تورنتو (گروه تمدن‌های شرقی) و مک گیل(مرکز مطالعات اسلامی) زبان فارسی به‌عنوان یکی از دروس اختیاری ارائه می‌شود. مطالب و موضوعات مورد تدریس بیش‌تر جنبه آموزش زبان دارد؛ نه ادبیات و فرهنگ و تمدن ایرانی. این دانشگاه‌ها، استاد تمام وقت برای زبان فارسی ندارند.
 دانشجویان ایرانی مقیم کانادا، مجاز به انتخاب این درس به‌عنوان واحد تحصیلی نیستند؛ این امر به دلیل پایین بودن سطح مطالب ارائه شده در دانشگاه‌هاست.
 از آن جا که تحصیل در کانادا هزینه بسیاری دارد، معمولا افراد در انتخاب دروس و واحدهای درسی با آینده‌نگری و دقت بیشتری عمل می‌کنند تا دستیابی آن ها به شغل مناسب هموار شود. بنابراین، اگر دروسی آیندۀ شغلی روشن و قابل قبولی را برای افراد تضمین کند، استقبال عمومی از آن درس و رشته بیشتر می‌شود.
 از طرف دیگر، به دلیل پذیرش تنوع فرهنگ‌ در کانادا و حضور تعداد بسیار مهاجران در این کشور، هرگاه تعداد داوطلبان فراگیری زبان خاصی به حد کافی و مورد قبول مدارس و دانشگاه‌ها برسد، دولت کانادا مسئول برگزاری کلاس درس مورد درخواست است. از این‌رو، اگر تعداد متقاضیان فراگیری زبان فارسی به جهت نیاز و علاقه به مطالعه در خصوص تاریخ، فرهنگ و ادبیات ایران افزایش یابد، دانشگاه موظف است کرسی زبان و ادبیات فارسی یا دیگر موضوعات مرتبط با ایران‌شناسی را دایر کند.



 وضعیت آموزش زبان فارسی در مدارس ایرانی کانادا

 منظور از مدارس ایرانی، مدارسی است که هزینه آن‌ها به عهدۀ دولت کانادا نیست. این نوع مدارس به دو دسته مدارس رسمی و غیر رسمی تقسیم می‌شوند.
 در حال حاضر در کانادا سه مدرسه رسمی وجود دارد که از این تعداد دو مدرسه در تورنتو و یک مدرسه در مونترال قرار دارد. همچنین، یک مدرسه نیمه رسمی در محل فرهنگسرای ایران در اتاوا دایر است. این مدارس مورد تأیید ادارۀ کل مدارس خارج از کشور وزارت آموزش و پرورش کشور کانادا هستند و برنامۀ تحصیلی و کتاب‌های درسی آن‌ها، را وزارتخانۀ مورد بحث تأمین می‌کند.
 تقریبا تمامی متون و کتب درسی مدارس داخلی در ایران و کشور های خارجی مشابه هم است. اطلاعات کامل‌تر در مورد این دسته از مدارس، از طریق ادارۀ کل مدارس خارج از کشور وزارت آموزش و پرورش، قابل تهیه است.
 مدارس غیر رسمی، از جمله مدارسی است که با نظر مؤسسان و اولیای دانش‌آموزان، راه‌اندازی و اداره می‌شود و سعی بر این است که دانش‌آموزان از امکانات تحصیلی محل زندگی خود و زبان رسمی و اداری کشور میزبان بهره‌مند شوند. این مدارس را وزارت آموزش و پرورش تایید نمی‌کند. از طرف دیگر، وزارتخانه مزبور نیز برنامه مشخصی در این زمینه تدوین نکرده است. روزها و ساعات کلاس درس این نوع مدارس، به‌گونه‌ای تنظیم می‌شوند که دانش‌آموزان به راحتی قادر به حضور در مدارس کشور میزبان باشند. دانش‌آموزان مدارس غیر رسمی، می‌توانند در امتحانات پایان سال، به‌عنوان داوطلب آزاد شرکت کنند و قبول‌شدگان این امتحانات می‌توانند در مدارس داخل کشور به تحصیل خود ادامه دهند.

 مدارس غیر رسمی را می‌توان در دو دسته فرعی تقسیم‌ کرد:

 الف) مدارسی که تلاش می‌کنند از کتاب‌ها و منابع درسی مدارس رسمی ایرانی استفاده کنند. این دسته از مدارس علاوه بر دروس مزبور، موضوعات و کلاس‌های دیگری هم ارائه می‌کنند تا زمینه‌ آشنایی افراد را با مطالب آموزشی داخل کشور فراهم کنند.
 ب)مدارسی که در آن‌ها صرفاً زبان فارسی تدریس می‌شود. البته ممکن است در این مدارس به همراه آموزش زبان فارسی، اندکی فرهنگ و تمدن ایرانی نیز تدریس شود. ولی با این حال کتاب‌ها و متون درسی ایران، ملاک و معیار تدریس نیست.


 دولت کانادا به‌منظور جذب مهاجر بیشتر، با طرح موضوع تنوع فرهنگ‌ها، به زبان و فرهنگ دیگر کشورها احترام می‌گذارد؛ به‌طوری که اگر در مدارس کانادایی، تعداد داوطلبان فراگیری زبانی خاصی به حد نصاب برسد، با هزینه دولت این کشور کلاس مزبور دایر می‌شود. بنابراین، با استفاده از این اصل، تعدادی از فرزندان ایرانیان مهاجر (نسل دوم) در مدارس کانادایی، در حال فراگیری زبان فارسی هستند. گفتنی است که علاوه بر مدارس رسمی و غیر رسمی، در بسیاری از شهرهای کانادا گروه‌های کوچک و حتی برخی خانواده‌ها به‌طور انفرادی، کلاس‌های آموزش زبان فارسی برگزار کرده‌اند.

 

دریافت خبرنامه کنکاش از طریق کانال تلگرام عضویت در کانال تلگرام شرکت مهاجرتی کنکاش